نام گذاری و فرمول نویسی

🎬 زمانی که شیمی دان ها اسم های عجیب می گذاشتند

تا ۲۵۰ سال پیش، نام گذاری مواد یک آشپزی شخصی بود: هر شیمی دان هر اسمی که دوست داشت می گذاشت. اسم هایی مثل:

«روح شراب» برای اتانول (جای روح شراب در داروخانه های قدیم!)
«روغن گوگرد» برای اسید سولفوریک
«جوهر نمک» برای اسید هیدروکلریک

کسی که این اسم ها را می شنید، هیچ اطلاعی از ترکیب ماده به دست نمی آورد. تا اینکه در سال ۱۷۸۷، کمیسیونی به سرکردگی لاووازیه انقلابی ایجاد کرد: نام باید دستورالعمل ساخت باشد — از اسم، بتوان فرمول را نوشت و از فرمول، اسم را.

امروز این زبان توسط سازمان IUPAC مدیریت می شود و خروجی اش این است که تو می توانی روی لیبل خمیردندانت، عبارت «مونوفلوئوروفسفات سدیم» را بخوانی و بدون هیچ تردیدی بنویسی: $\ce{Na2PO3F}$... خب، فعلا نه! 😄 اما تا پایان همین فصل — که کوتاه ترین فصل دوره است — این ماتریکس برایت رمزگشایی می شود.

💎 فان فکت برند: اسم همین پلتفرم — Isomer — هم از زبان شیمی می آید: مولکول هایی با فرمول یکسان اما ساختار متفاوت. در فصل ۱۲ معنی کاملش را می فهمی!

🎯 انگیزه صادقانه: سؤالات نام گذاری در آزمون ها معمولا ۳۰ ثانیه ای حل می شوند — اگر قواعد را بلد باشی. این فصل، امتیازهای مطمئن توست.

۵.۱ قرارداد طلایی Isomer — ترتیب نام ها در فارسی

📜 باکس قرارداد (در کل پلتفرم یکسان):

ترکیب یونی: اول نام آنیون، بعد نام کاتیون → $\ce{NaCl}$ = کلرید سدیم (در انگلیسی برعکس است: sodium chloride!)
ترکیب مولکولی: صفت اکسیدی همراه پیشوندش اول می آید → $\ce{CO2}$ = دی اکسید کربن
اسیدها: «اسید + نام» → $\ce{H2SO4}$ = اسید سولفوریک (ترتیب انگلیسی «سولفوریک اسید» هم در بازار شنیده می شود — در تست ها هر دو ممکن است بیاید!)

⚠️ تله: اشتباه گرفتن ترتیب (گفتن «سدیم کلرید») رایج ترین خطای مبتدی هاست. در فارسی استاندارد، آنیون صاحب خانه است و اول می نشیند!

۵.۲ یون های تک اتمی — الفبای نام گذاری

قاعده ۱ — کاتیون: نام خود عنصر را می گیرد: $\ce{Na+}$ سدیم، $\ce{Ca^{2+}}$ کلسیم، $\ce{Al^{3+}}$ آلومینیوم.

قاعده ۲ — آنیون: نام عنصر + پسوند «ـید»:

آنیون	نام	آنیون	نام
$\ce{F-}$	فلورید	$\ce{Br-}$	برومید
$\ce{Cl-}$	کلرید	$\ce{I-}$	یدید
$\ce{O^{2-}}$	اکسید	$\ce{S^{2-}}$	سولفید
$\ce{H-}$	هیدرید	$\ce{N^{3-}}$	نیترید

پس: $\ce{KCl}$ = کلرید پتاسیم | $\ce{MgO}$ = اکسید منیزیم | $\ce{Al2S3}$ = سولفید آلومینیوم. همین! الفبا تمام شد. 🎉

۵.۳ یون های چنداتمی — جدول طلایی حفظی ⭐

بعضی آنیون ها از چند اتم با پیوند کووالانسی ساخته شده اند اما در مجموع مثل یک یون یکپارچه رفتار می کنند. این جدول را حفظ کن — کلید صندوقچه این فصل است:

یون	نام فارسی	بار	کجا دیده اش کرده ای
$\ce{NH4+}$	آمونیوم	+۱	⚠️ تنها کاتیون چنداتمی مشهور!
$\ce{OH-}$	هیدروکسید	−۱	سازنده همه بازها
$\ce{NO3-}$	نیترات	−۱	کودهای کشاورزی
$\ce{NO2-}$	نیتریت	−۱	نگهدارنده گوشت
$\ce{HCO3-}$	هیدروژن کربنات (بی کربنات)	−۱	جوش شیرین
$\ce{CH3COO-}$	استات	−۱	سرکه
$\ce{MnO4-}$	پرمنگنات	−۱	محلول بنفش آزمایشگاه
$\ce{SO4^{2-}}$	سولفات	−۲	گچ، باریم میل
$\ce{SO3^{2-}}$	سولفیت	−۲	—
$\ce{CO3^{2-}}$	کربنات	−۲	سنگ آهک، پوسته تخم مرغ
$\ce{Cr2O7^{2-}}$	دی کرومات	−۲	نارنجی معروف
$\ce{PO4^{3-}}$	فسفات	−۳	استخوان، DNA، مایع ظرف شویی

سه قاعده کمکی برای حفظ نکردن جدول بی نهایت:

«ـات» یک اکسیژن بیشتر از «ـیت»: نیترات $\ce{NO3-}$ / نیتریت $\ce{NO2-}$؛ سولفات $\ce{SO4^{2-}}$ / سولفیت $\ce{SO3^{2-}}$
«هیدروژن + ...» یا «بی ـ...»: وقتی یکی از هیدروژن های اسید باقی مانده: $\ce{HCO3-}$ = هیدروژن کربنات = بی کربنات؛ $\ce{HSO4-}$ = هیدروژن سولفات = بی سولفات
آمونیوم را با آمونیاک اشتباه نگیر: $\ce{NH4+}$ یون کاتیونی است، $\ce{NH3}$ مولکول گازی!

⚠️ تله: در $\ce{NH4NO3}$ (نیترات آمونیوم) هیچ فلزی وجود ندارد — ولی کاملا یک ترکیب یونی است! آمونیوم نقش کاتیون فلزی را بازی می کند.

۵.۴ ترکیبات یونی — کارگاه ضربدری ✂️

از نام به فرمول — روش ضربدری (در فصل ۴ معرفی شد، حالا حرفه ای می شود): عدد بار هر یون، به صورت زیرنویس یون دیگر می رود:

$$\ce{Ca^{2+} + PO4^{3-} -> Ca3(PO4)2} \quad \text{(کلسیم فسفات)}$$

سه قانون تکمیلی:

ساده سازی: اگر زیرنویس ها مضرب مشترک داشتند، ساده کن: $\ce{Sn^{4+} + O^{2-} -> SnO2}$ نه $\ce{Sn2O4}$
پرانتز: یون چنداتمی با زیرنویس بزرگ تر از ۱ ← داخل پرانتز: $\ce{Ca3(PO4)2}$، $\ce{(NH4)2SO4}$
بار صفر: زیرنویس ۱ نوشته نمی شود: $\ce{NaCl}$، $\ce{KHCO3}$

از فرمول به نام — دو حالت:

حالت الف) فلز با بار ثابت → مستقیم: آنیون + کاتیون.

کدام فلزها بار ثابت دارند؟ اینها هرگز عدد رومی نمی خواهند:

فلز	بار همیشگی
گروه ۱ (Na، K، ...)	+۱
گروه ۲ (Mg، Ca، ...)	+۲
$\ce{Al}$، $\ce{Zn}$، $\ce{Cd}$	+۳، +۲، +۲
$\ce{Ag}$	+۱

حالت ب) فلز واسطه با بار متغیر → عدد رومی داخل پرانتز، بلافاصله بعد از نام فلز:

$$\ce{FeCl2} = \text{کلرید آهن(II)} \qquad \ce{FeCl3} = \text{کلرید آهن(III)}$$

🔑 معنای عدد رومی = بار یون فلز، نه تعداد اتم! آهن(III) یعنی $\ce{Fe^{3+}}$ — چه در $\ce{Fe2O3}$ و چه در $\ce{FeCl3}$.

روش کلاسیک (که در تست ها می آید):

بار کمتر	بار بیشتر	مثال
فرو ($\ce{Fe^{2+}}$)	فریک ($\ce{Fe^{3+}}$)	کلرید فرو = $\ce{FeCl2}$
کوپروس ($\ce{Cu+}$)	کوپریک ($\ce{Cu^{2+}}$)	اکسید کوپریک = $\ce{CuO}$

🕵️ کارآگاهی معکوس — از فرمول، بار فلز را کشف کن:

مراحل: ۱) بار آنیون ها را جمع بزن ۲) مجموع بار فلزها باید قرینه آن باشد ۳) تقسیم بر تعداد اتم فلز.

مثال: در $\ce{Cr2O3}$ → سه اکسیژن: $3 \times (-2) = -6$ → دو کروم باید $+6$ بدهند → هر کروم $+3$ → اکسید کروم(III) ✓

هیدرات ها (شناخت کوتاه): نقطه وسط یعنی «به همراه آب»:

$$\ce{CuSO4.5H2O} = \text{سولفات مس(II) پنتاهیدراته (کات کبود!)}$$

۵.۵ ترکیبات مولکولی — پیشوندهای یونانی 🏛️

چرا ترکیبات کووالانسی پیشوند می خواهند ولی یونی ها نه؟ چون دو غیرفلز می توانند چند نسبت مختلف بسازند: $\ce{NO}$، $\ce{NO2}$، $\ce{N2O3}$، $\ce{N2O5}$ — همه «اکسید نیتروژن» می شدند! ولی در ترکیب یونی، نسبت را بارها از قبل تعیین می کنند. پس مولکولی ها به شماره گذاری یونانی نیاز دارند:

پیشوند	تعداد	پیشوند	تعداد
مونو	۱	پنتا	۵
دی	۲	هگزا	۶
تری	۳	هپتا	۷
تترا	۴	اکتا، نونا، دکا	۸، ۹، ۱۰

قاعده کار:

عنصر کمتر الکترونگاتیو (شبیه فلزتر) اول نام برده می شود — بدون پیشوند اگر ۱ است
عنصر الکترونگاتیوتر + «ـید» — همیشه با پیشوند (حتی مونو!)

فرمول	نام	نکته
$\ce{CO2}$	دی اکسید کربن	مونو برای کربن حذف شد
$\ce{CO}$	مونوکسید کربن	برای اکسیژن مونو می ماند
$\ce{N2O4}$	تترااکسید دی نیتروژن	هر دو پیشوند
$\ce{SF6}$	هگزافلوئورید گوگرد	—
$\ce{P2O5}$	پنتااکسید دی فسفر	(نام متداول: پنتااکسید فسفر)

⚠️ تله: این پیشوندها فقط برای مولکولی ها است! $\ce{NaCl}$ را نمی شود «مونوکلرید مونوسدیم» نامید — خنده دار به نظر می رسد؟ طراح تست دقیقا همین خطا را گزینه می کند!

۵.۶ اسیدها و بازها — کارخانه اسم سازی 🏭

اسم اسید از آنیون اش ساخته می شود. سه قاعده، تمام ماجرا:

آنیون	پسوند آنیون	تبدیل به اسید	مثال
$\ce{Cl-}$ کلرید	«ـید»	هیدرو + ... + ایک	$\ce{HCl}$ = اسید هیدروکلریک
$\ce{NO3-}$ نیترات	«ـات»	... + ایک	$\ce{HNO3}$ = اسید نیتریک
$\ce{NO2-}$ نیتریت	«ـیت»	... + اوس	$\ce{HNO2}$ = اسید نیتروس

نردمان کامل اکسی اسیدهای کلر — محبوب طراحان:

فرمول	آنیون	اسم اسید	اسم آنیون
$\ce{HCl}$	$\ce{Cl-}$	هیدروکلریک	کلرید
$\ce{HClO}$	$\ce{ClO-}$	هیپوکلروس	هیپوکلریت
$\ce{HClO2}$	$\ce{ClO2-}$	کلروس	کلریت
$\ce{HClO3}$	$\ce{ClO3-}$	کلریک	کلرات
$\ce{HClO4}$	$\ce{ClO4-}$	پرکلریک	پرکلرات

🧠 ترفند حفظ: «هیپو» (زیر) یعنی کمترین اکسیژن، «پر» (فرا) یعنی بیشترین. و هرچه اکسیژن بیشتر → اسید قوی تر!

جدول شش اسید حیاتی (اینها را حفظ حفظ کن):

اسید	نام	آنیون همراه
$\ce{HCl}$	هیدروکلریک	کلرید $\ce{Cl-}$
$\ce{H2SO4}$	سولفوریک	سولفات $\ce{SO4^{2-}}$
$\ce{HNO3}$	نیتریک	نیترات $\ce{NO3-}$
$\ce{H3PO4}$	فسفریک	فسفات $\ce{PO4^{3-}}$
$\ce{H2CO3}$	کربنیک	کربنات $\ce{CO3^{2-}}$
$\ce{CH3COOH}$	استیک	استات $\ce{CH3COO-}$

بازها: اسم کاتیون + هیدروکسید:

$$\ce{NaOH} = \text{هیدروکسید سدیم} \qquad \ce{Ca(OH)2} = \text{هیدروکسید کلسیم}$$

۵.۷ نام های متداول — شیمی خانه تو 🏠

علمی خواندن مهم است؛ اما شنیدن نام متداول در آزمون و زندگی، مهارتی جداگانه است:

نام متداول	نام علمی	فرمول
نمک طعام	کلرید سدیم	$\ce{NaCl}$
سود سوزآور	هیدروکسید سدیم	$\ce{NaOH}$
جوش شیرین	هیدروژن کربنات سدیم	$\ce{NaHCO3}$
سنگ آهک / مرمر	کربنات کلسیم	$\ce{CaCO3}$
آهک زنده	اکسید کلسیم	$\ce{CaO}$
آهک شکفته	هیدروکسید کلسیم	$\ce{Ca(OH)2}$
آب اکسیژنه	هیدروژن پراکسید	$\ce{H2O2}$
شیر منیزیا	هیدروکسید منیزیم	$\ce{Mg(OH)2}$
گچ	سولفات کلسیم دی هیدراته	$\ce{CaSO4.2H2O}$
کات کبود	سولفات مس(II) پنتاهیدراته	$\ce{CuSO4.5H2O}$

۵.۸ خواندن فرمول: نسبت مولی — پل به فصل ۶ 🌉

فرمول شیمیایی یک جمله فشرده است؛ بیایید جمله خوانی کنیم:

$$\ce{Al2(SO4)3} \Rightarrow \text{Al: } 2 \qquad \text{S: } 1 \times 3 = 3 \qquad \text{O: } 4 \times 3 = 12$$

⚠️ تله پرانتز: زیرنویس بیرون از پرانتز، همه اتم های داخلش را ضرب می کند!

نسبت مولی (تعداد اتم ها در هر واحد فرمول): $\text{Al} : \text{S} : \text{O} = 2 : 3 : 12$

پیش نمایش طلایی فصل ۶ — درصد جرمی:

$$\% \text{عنصر} = \frac{n \times \text{Ar}(\text{عنصر})}{\text{Mr}(\text{ترکیب})} \times 100$$

($n$ = تعداد اتم عنصر در فرمول، Ar = جرم اتمی، Mr = جرم مولی ترکیب)

این فرمول را الان فقط ببین — در فصل ۶ وقتی با مول آشنا شوی، قدرتش را لمس می کنی. فعلا فقط این را بدان: هر اسمی که در این فصل یاد گرفتی، در فصل بعد به یک حسابداری اتمی تبدیل می شود. 📊

⚠️ تله های رایج این فصل

ترتیب نام گذاری یونی در فارسی: آنیون اول، کاتیون دوم (برعکس انگلیسی!)
معنای عدد رومی = بار یون فلز، نه تعداد اتم فلز
فلزهای گروه ۱، ۲، Al، Zn، Ag هرگز عدد رومی نمی خواهند (بار ثابت دارند)
فرق «ـات» و «ـیت»: یک اکسیژن بیشتر (نیترات $\ce{NO3-}$ در برابر نیتریت $\ce{NO2-}$)
پیشوندهای یونانی (مونو، دی، تری...) فقط برای ترکیبات مولکولی است — نه یونی!
«مونوکلرید مونوسدیم» برای $\ce{NaCl}$ غلط است
$\ce{NH4NO3}$ ترکیب یونی است ولی هیچ فلزی ندارد — آمونیوم نقش کاتیون را دارد
آمونیوم ($\ce{NH4+}$) را با آمونیاک ($\ce{NH3}$) اشتباه نگیر
در ساده سازی ضربدری: $\ce{SnO2}$ درست، $\ce{Sn2O4}$ غلط
زیرنویس بیرون پرانتز روی همه اتم های داخل ضرب می شود: در $\ce{Al2(SO4)3}$، گوگرد ۳ و اکسیژن ۱۲ است
پسوند اسید: «ـید» → هیدرو...ایک | «ـات» → ...ایک | «ـیت» → ...اوس

🟢 مثال ۱ — کارگاه ضربدری (آسان)

صورت مسئله: فرمول شیمیایی این ترکیبات را بنویس: الف) سولفید آلومینیوم ب) کلسیم فسفات ج) کربنات آمونیوم

حل:

الف) $\ce{Al^{3+}}$ و $\ce{S^{2-}}$ → ضربدری: $\ce{Al2S3}$

ب) $\ce{Ca^{2+}}$ و $\ce{PO4^{3-}}$ → ضربدری: $\ce{Ca3(PO4)2}$ (یون چنداتمی با زیرنویس ۲ → داخل پرانتز!)

ج) $\ce{NH4+}$ و $\ce{CO3^{2-}}$ → ضربدری: $\ce{(NH4)2CO3}$ (هر دو چنداتمی!)

✅ جواب: $\ce{Al2S3}$، $\ce{Ca3(PO4)2}$، $\ce{(NH4)2CO3}$ | 💡 هر سه الگوی متفاوت پرانتز را پوشش می دهند.

🟢 مثال ۲ — از فرمول به نام (آسان)

صورت مسئله: نام علمی این ترکیبات را بنویس: الف) $\ce{NaNO3}$ ب) $\ce{Fe2O3}$ ج) $\ce{(NH4)2SO4}$

حل:

الف) کاتیون بار ثابت ($\ce{Na+}$) → نیترات سدیم

ب) فلز واسطه! کارآگاهی معکوس: سه اکسیژن $= 3 \times (-2) = -6$ → دو آهن باید $+6$ → هر آهن $+3$ → اکسید آهن(III)

ج) آمونیوم = کاتیون، سولفات = آنیون → سولفات آمونیوم

✅ جواب: نیترات سدیم، اکسید آهن(III)، سولفات آمونیوم | 💡 دقت کن ترتیب فارسی: آنیون اول

🟡 مثال ۳ — مولکولی ها و اسیدها (متوسط)

صورت مسئله: نام این ترکیب ها را بنویس: الف) $\ce{N2O4}$ ب) $\ce{SF6}$ ج) $\ce{H2SO3}$ د) $\ce{HClO4}$ ه) نام علمی «اسید فسفریک» چه فرمولی دارد؟

حل:

الف) $\ce{N2}$ = دی، $\ce{O4}$ = تترا → تترااکسید دی نیتروژن

ب) S بدون پیشوند (۱ است)، $\ce{F6}$ = هگزا → هگزافلوئورید گوگرد

ج) آنیون سولفیت ($\ce{SO3^{2-}}$، پسوند «ـیت») → اسید سولفوروس

د) آنیون پرکلرات (چهار اکسیژن = حداکثر) → اسید پرکلریک

ه) برعکس! «فسفریک» پسوند «ـایک» → آنیونش «ـات» یعنی فسفات $\ce{PO4^{3-}}$ با بار $−3$ → سه هیدروژن لازم: $\ce{H3PO4}$

✅ جواب: الف تا د) بالا، ه) $\ce{H3PO4}$ | 💡 مسیر معکوس: پسوند اسید → نوع آنیون → بار آنیون → تعداد هیدروژن. یک خط تولید کامل!

🟡 مثال ۴ — کارآگاهی واسطه ها (متوسط-سخت)

صورت مسئله: الف) بار یون فلز را تعیین کن و نام گذاری کن: $\ce{Cr2O3}$ و $\ce{MnO2}$. ب) فرمول «اکسید قلع(IV)» و «کلرید کوپروس» را بنویس. ج) چرا $\ce{FeCl2}$ و $\ce{FeCl3}$ هر دو وجود دارند ولی «کلرید سدیم(II)» وجود ندارد؟

حل:

الف) $\ce{Cr2O3}$: $3 \times (-2) = -6$ → دو Cr با هم $+6$ → هر کدام $+3$ → اکسید کروم(III) $\ce{MnO2}$: $2 \times (-2) = -4$ → یک Mn برابر $+4$ → اکسید منگنز(IV)

ب) قلع(IV) یعنی $\ce{Sn^{4+}}$؛ اکسید $\ce{O^{2-}}$ → ضربدری و ساده سازی: $\ce{SnO2}$ «کوپروس» یعنی مس(I) یعنی $\ce{Cu+}$؛ کلرید $\ce{Cl-}$ → $\ce{CuCl}$

ج) آهن واسطه است و بیش از یک بار پایدار دارد ($+2$ و $+3$) — عدد رومی این ابهام را حل می کند. اما سدیم در گروه ۱ است؛ بارش همیشه و فقط $+1$ است — گفتن «سدیم(II)» مثل معرفی کسی با شماره پاسپورت اشتباه است: بی معنا و غلط!

✅ جواب: الف) کروم(III) و منگنز(IV) ب) $\ce{SnO2}$ و $\ce{CuCl}$ ج) واسطه = چند بار پایدار؛ گروه ۱ = تک بار | 💡 عدد رومی گواهینامه بار است — برای کسانی که فقط یک گواهینامه دارند، اضافی است!

🔴 مثال ۵ — خط تولید کامل: از نام تا درصد (سخت)

صورت مسئله: از روی نام «فسفات آمونیوم»: الف) فرمول را بنویس. ب) تعداد اتم هر عنصر و نسبت مولی $\text{N}:\text{H}:\text{P}:\text{O}$ را تعیین کن. ج) جرم مولی را حساب کن. د) درصد جرمی نیتروژن و اکسیژن چقدر است؟

حل:

گام ۱ — یون ها: آمونیوم $\ce{NH4+}$ (بار $+1$) و فسفات $\ce{PO4^{3-}}$ (بار $−3$)

گام ۲ — ضربدری: $\ce{(NH4)3PO4}$

گام ۳ — شمارش اتم ها (مراقب پرانتز!): $\text{N: } 1 \times 3 = 3$ | $\text{H: } 4 \times 3 = 12$ | $\text{P: } 1$ | $\text{O: } 4$ نسبت مولی: $\text{N}:\text{H}:\text{P}:\text{O} = 3:12:1:4$

گام ۴ — جرم مولی: $$M = (3 \times 14) + (12 \times 1) + (1 \times 31) + (4 \times 16) = 42 + 12 + 31 + 64 = 149\ \text{g/mol}$$

گام ۵ — درصد جرمی: $$\% N = \frac{42}{149} \times 100 = 28.2\%$$ $$\% O = \frac{64}{149} \times 100 = 43.0\%$$

✅ جواب: الف) $\ce{(NH4)3PO4}$ ب) $3:12:1:4$ ج) $149\ \text{g/mol}$ د) N = ۲۸٫۲٪، O = ۴۳٫۰٪ | 💡 کنترل: $28.2 + 8.1 + 20.8 + 43.0 \approx 100$ ✓ — جمع درصدها همیشه باید ۱۰۰ شود؛ این ترمز دستی تو در آزمون هاست!

🌳 جمع بندی درختی فصل ۵

نام گذاری و فرمول نویسی
├── قرارداد ترتیب فارسی
│  ├── یونی: آنیون + کاتیون (کلرید سدیم)
│  ├── مولکولی: [پیشوند + اکسید] + عنصر (دی اکسید کربن)
│  └── اسید: اسید + نام (اسید سولفوریک)
├── یون های تک اتمی
│  ├── کاتیون = نام عنصر
│  └── آنیون = عنصر + «ـید»
├── یون های چنداتمی (جدول طلایی)
│  ├── تنها کاتیون: آمونیوم NH4+
│  ├── «ـات» یک O بیشتر از «ـیت»
│  └── هیدروژن دار = «بی ـ...»
├── ترکیبات یونی
│  ├── نام → فرمول: ضربدری + ساده سازی + پرانتز
│  ├── فرمول → نام: بار متغیر → عدد رومی
│  └── کارآگاهی معکوس: از فرمول، بار فلز
├── ترکیبات مولکولی
│  ├── پیشوندهای یونانی: مونو تا دکا
│  └── مونوی عنصر اول حذف می شود
├── اسیدها و بازها
│  ├── «ـید» → هیدرو...ایک | «ـات» → ...ایک | «ـیت» → ...اوس
│  └── نردمان کلر: هیپو < هیچ < پر
├── نام های متداول: سود، جوش شیرین، سنگ آهک
└── خواندن فرمول: تعداد اتم → نسبت مولی → درصد جرمی